Chữ Khâu

 Lục thư: Tượng hình

Tự hình trong giáp cốt văn mô phỏng hình dáng hai gò đất nhỏ nhô lên đứng cạnh nhau, khác với chữ 山 (sơn) vốn được viết bằng ba ngọn núi.

Đến thời Chiến Quốc, phần tượng trưng cho hai gò đất bị biến đổi, trông giống hai người đứng quay lưng vào nhau trên một nét ngang biểu thị mặt đất (xem hình). Trong tiểu triện, hình thái này được cách điệu thành 丠. Trải qua quá trình lệ biến, các nét của phần giống chữ 北 (bắc) bị nối liền tùy tiện, làm mất hẳn dáng tượng hình ban đầu; sau đó được khải thư kế thừa và quy phạm hóa thành 丘 như hiện nay.

Thuyết văn giải tự: 「丠（丘），土之高也，非人所爲也。从北从一。一，地也。人居在丘南，故从北。中邦之居，在崐崘東南。一曰：四方高中央下爲丘。象形。」 Khâu, thổ chi cao dã, phi nhân sở vi dã. Tòng Bắc tòng Nhất. Nhất, địa dã. Nhân cư tại khâu nam, cố tòng Bắc. Trung bang chi cư, tại Côn Lôn đông nam. Nhất viết: tứ phương cao, trung ương hạ vi khâu. Tượng hình. = Khâu là chỗ đất cao, không phải do con người đắp nên. Chữ cấu tạo từ bộ kiện Bắc (北) và Nhất (一); Nhất biểu thị mặt đất. Người ở phía nam gò đất nên theo chữ Bắc. Trung Nguyên nằm về phía đông nam núi Côn Lôn. Một thuyết khác cho rằng: nơi bốn phía cao, ở giữa thấp gọi là khâu. Là chữ tượng hình.

Hứa Thận căn cứ vào tự hình tiểu triện (丠) để phân tích cấu tạo chữ thành 北 và 一, không phù hợp với tự hình giáp cốt văn. Ông cũng dẫn một thuyết khác, cho rằng chữ 丘 tượng trưng cho địa hình bốn phía cao, ở giữa thấp. Tương truyền, tên của Khổng Tử là Khâu (丘) cũng vì đỉnh đầu ông có chỗ lõm xuống giống địa hình ấy.

link: https://tunguyenchuhan.miraheze.org/wiki/丘