Học

 HỌC 學

---
Lục thư: Hội ý

Cấu tạo

Tự hình trong giáp cốt văn gồm hình hai bàn tay hai bên, giữa là hình mấy thẻ tre 爻, dưới là hình mái nhà.

Đây là chữ hội ý, biểu thị việc dùng hai bàn tay để hướng dẫn hoặc học tập việc bói toán/tính toán (bằng thẻ tre) – tức mang nghĩa dạy dỗ hoặc học tập. Hình mái nhà chỉ nơi diễn ra hoạt động ấy.

Đến kim văn thì bổ sung thêm hình đứa trẻ dưới mái nhà, ý nghĩa của bức vẽ càng rõ ràng.

Về sau, để phân biệt, người ta thêm hình bàn tay cầm cây roi vào bên phải cho nghĩa dạy, còn hình không có cây roi là học.

Trải qua quá trình cách điệu thời Chiến Quốc, kí hiệu hóa trong lệ thư thời Tần - Hán, hình hai bàn tay được viết thành 𦥑, mái nhà thành 冖, đứa trẻ thành 子, tay cầm cây roi thành 攵; định hình cấu trúc 學 (học) và 斆 (giáo) trong khải thư như ngày nay.

Thuyết văn giải tự: 「斆，覺悟也。從教從冂。冂，尚矇也。臼聲。學，篆文斆省。」 Hiệu, giác ngộ dã. Tòng giáo tòng quynh. Quynh, thượng mông dã. Cữu thanh. Học, triện văn hiệu tỉnh. = Hiệu nghĩa là giác ngộ. Cấu tạo từ Giáo (教) và Quynh (冂). Quynh nghĩa là vẫn còn mờ tối (mông muội). Cữu (臼) làm thanh phù. Học (學) là triện văn của chữ Hiệu (斆) được lược bớt.
Thuyết văn phân tích 學 là dạng tỉnh lược của 斆 là phân tích ngược, không đúng với quá trình diễn biến của chữ. Việc xếp 學 vào loại chữ hình thanh cũng không thuyết phục. Bộ phận được gọi là “thanh phù” (臼) thực chất là biến dạng của hai bàn tay, không liên quan gì đến chữ 臼 có âm đọc là cữu (cái cối).

https://tunguyenchuhan.miraheze.org/wiki/學