Suối nguồn Tân nhạc 3. Thời phân li (1954 - 1965)

Sau thời kỳ phát huy rực rỡ của tân nhạc Việt Nam từ 45 đến 54, thì kể từ 1954 trở đi, thời cuộc đã ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt âm nhạc. Hiệp Ðịnh Genève chia đôi đất nước vào năm 54 đã để lại một vết cắt đau thương trong các nguồn hứng sáng tác. Rồi chiến cuộc bùng nổ mạnh mẽ từ 65 đến 75 đã đưa tân nhạc lên chiến hào trong tiếng bom đạn của cả hai bên...

Hiệp Ðịnh Genève chia đôi xứ sở từ năm 54 đã đưa đến cuộc di cư của mấy triệu người từ Bắc vào Nam. Quý vị vừa nghe tác phẩm "Người Hà Nội" của Nguyễn Ðình Thi, sáng tác điển hình cho tinh thần lạc quan tự hào của tân nhạc ở miền Bắc sau năm 54.

Sau chín năm kháng chiến, các nghệ sĩ tân nhạc miền Bắc đều có chiều hướng sáng tác mang âm điệu phấn khởi, và Hà Nội đã là chủ đề kết tụ tinh thần đó tới cao độ. Tiêu biểu cho tinh thần này, ngoài Nguyễn Ðình Thi, ta có Trần Hoàn với "Ðêm Hồ Gươm," Hoàng Hiệp với "Nhớ Về Hà Nội," Hồng Ðăng với "Hoa Sữa," hoặc Phạm Tuyên, con trai của học giả Phạm Quỳnh, với bài "Hồ Tây, Chiều Bình Yên"...

Suối nguồn tân nhạc 2. Thời kì phát huy (1945 - 1954)

ca sĩ Quỳnh Giao (1946-2014)

Trong kỳ trước, khi nói về những bước phôi thai của tân nhạc cải cách, chúng ta đã được nghe Trời Xanh Thẳm của Dương Thiệu Tước và Văn Chung. Ca khúc này có thể là tiêu biểu cho các sáng tác đầu nguồn của dòng tân nhạc, với lối mở đầu bằng âm giai ngũ cung của Á Ðông rồi khai triển sang âm giai thất cung của Tây phương.

Vào thời phôi thai đó, các nhạc sĩ tiền phong đều ít nhiều sử dụng nhạc khí cổ truyền Ðông phương rồi làm quen với nhạc lý Tây phương, cho nên những sáng tác đầu tay của họ đều hoặc thiên về thang âm ngũ cung cổ điển – như trường hợp Thẩm Oánh – hoặc mở ra thang âm thất cung mới mẻ hơn – như trường hợp Nguyễn Văn Tuyên – hoặc hài hòa dung hợp cả hai như Dương Thiệu Tước.

Tranh Lưu Công Nhân

Họa sĩ Lưu Công Nhân (1930 - 2007)

Lưu Công Nhân sinh năm 1930 tại Phú Thọ. Ông theo học Trường Mỹ Thuật khóa Kháng Chiến (1950 - 53), tốt nghiệp về giảng dạy tại ĐH Mĩ thuật Công nghiệp HN một thời gian (1955 - 1965) rồi thôi dạy lang thang đi vẽ khắp nơi. Những năm cuối đời ông về sống ở Đà Lạt, mất ở đấy năm 2007.

Ông sáng tác trên nhiều chất liệu sơn dầu, sơn mài, lụa, bột màu, .. nhiều nhất là thuốc nước với hơn 600 tác phẩm, được mệnh danh là "bậc thầy của thuốc nước". Đề tài cũng đa dạng: chiến sĩ, nông dân, phong cảnh nông thôn, miền núi, miền biển, thiếu nữ, tĩnh vật, .. Tranh ông được nhiều nhà sưu tập thế giới tìm mua. Tại một cuộc đấu giá ở Sotheby’s năm 2010 bức tranh của ông “Tĩnh vật với quả thanh long và ngựa đất nung”, 1990, màu dầu trên bìa cứng, được định giá trên 4 ngàn usd, cao hơn nhiều so với mặt bằng chung tranh của họa sĩ VN.

Sinh thời ông nổi tiếng là người cao ngạo, nói năng chẳng kiêng dè ai. Nguyen Đang Mạnh trong cuốn Hồi kí của mình kể Lưu Công Nhân từng chê suất học bổng du học LX, từ chối làm hồ sơ để được phong hàm phó giáo sư, danh hiệu nghệ sĩ ưu tú.

Nghe nhạc và xem vài bức tranh Lưu Công Nhân cho vui

Ngựa phi đường xa , Lê Yên

Cao Minh trình bày bài hát Ngựa Phi Đường Xa của Lê Yên.

Lê Yên, tên thật Lê Đình Yên, là một nhạc sĩ thuộc thế hệ tiên phong của tân nhạc Việt Nam.

Nhớ nhung Thẩm Oánh

Mai Hương trình bày bài hát Nhớ Nhung của Thẩm Oánh, một trong những người tiên phong của nền tân nhạc Việt

Trời xanh thẳm

Nghe lại bài hát Trời Xanh Thăm của Dương Thiệu Tước được Quỳnh Giao giới thiệu trong chương trình Suối Nguồn Tân Nhạc hôm trước với giọng ca Thanh Lan.



Đây là một trong những tác phẩm thời kì đầu của nền tân nhạc VN. Xem Phạm Duy phân tích một chút về nhạc thuật tác phẩm này.

Suối nguồn tân nhạc 1. Thời phôi thai (1938 - 1945)

Ca sĩ Quỳnh Giao (1946 - 2014) . ảnh BBC

Ai hay nghe BBC hồi 199x hẳn còn nhớ chương trình Suối Nguồn Tân Nhạc do ca sĩ Quỳnh Giao phụ trách hồi ấy. Lâu quá giờ chẳng còn nhớ chương trình phát vào giờ nào, thứ mấy, chỉ nhớ hồi ấy bận gì cũng thu xếp để không bỏ lỡ lắng nghe cô giới thiệu lịch sử tân nhạc Việt Nam, xen kẻ là những đoạn nhạc minh họa.

Bấy giờ internet chưa phổ biến, thông tin thiếu thốn, một chương trình nội dung như thế thật quí. Chẳng ngạc nhiên khi ít lâu sau, BBC đã cho phát lại lần 2 theo yêu cầu của nhiều thính giả. Nhớ không lầm thì hồi ấy BBC Việt ngữ có loan báo thính giả nào thích có thể gởi thư, địa chỉ về BBC sẽ tặng băng / dĩa gì đấy ghi lại toàn bộ chương trình, nhưng sau trở ngại về tác quyền hay sao đó không thực hiện được thì phải.

Về sau, Hoài Nam trên đài SBS Úc làm một chương trình về Tân nhạc Việt đồ sộ hơn, nhưng bây giờ nhìn lại thấy chương trình xưa của Quỳnh Giao vẫn hữu ích, giúp người nghe nhanh chóng có một cái nhìn tổng quát về nền tân nhạc Việt do một ca sĩ được đào tạo nhạc bài bản lại có thâm niên trong nghề dẫn giải nên giàu thông tin lại thú vị. "Quỳnh Giao viết về nhạc thì cũng như kể chuyện về các nghệ sĩ bằng hữu của thân mẫu. Nhưng kiến thức sâu sắc về nhạc và về kỹ thuật trình bày còn giúp người đọc nhớ lại và có sự thưởng ngoạn cao hơn với từng tác phẩm, từng tác giả hay người trình diễn." (BBC)

Hiện vẫn chưa tìm được chương trình của BBC xưa phổ biến trên mạng. Sau khi Quỳnh Giao mất, trên trang nguoi-viet.com cho đăng lại loạt bài này dựa theo bản thảo còn lưu lại. Nếu không có gì trở ngại, sẽ lần lượt lấy về đây lưu cho mọi người cùng đọc cho vui. Tiếc không còn nghe được cái giọng thanh thoát truyền cảm của cô, những đoạn nhạc minh họa mà cô chọn lựa .. Tôi sẽ cố gắng mỗi khi có thể, tìm nhạc minh họa (*) đưa vào playlist cuối mỗi bài, tuy nhiên không bảo đảm đúng version cô đã giới thiệu.