19/09/2020

Phó Đức Phương về quê

 Nhạc sĩ Phó Đức Phương đã về quê sáng sớm hôm nay, 19/9/2020. 

Nghe ông và một số ca sĩ trình diễn Về quê, bài hát ông viết năm 1998 cho đoàn Dân ca Quan họ Bắc Ninh tham gia hội diễn do Bộ Văn hóa tổ chức lúc ấy. 

Theo em anh thì về
Theo em anh thì về thăm lại miền quê
Nơi có một triền đê
Có hàng tre ru khi chiều về
.. 

Phó Đức Phương sinh năm 1944 ở Hưng Yên. Ông là tác giả của nhiều ca khúc đẫm chất dân ca rất nổi tiếng: Trên đỉnh Phù Vân, Chảy đi sông ơi, Hồ trên núi, Một thoáng Tây Hồ, Huyền thoại hồ núi Cốc, Khúc hát phiêu ly...


15/09/2020

tương tư

 Tương tư là nhan đề một bài thơ nổi tiếng của nhà thơ trứ danh đời Đường, Vương Duy

相思

紅豆生南國,

春來發幾枝?

願君多采擷,

此物最相思。

王維。

Âm Hán Việt:

Hồng đậu sinh Nam quốc,

Xuân lai phát kỉ chi?

Nguyện quân đa thái hiệt,

Thử vật tối tương tư.

Nghĩa

Hồng đậu sinh ở nước Nam,

Xuân vể mọc được mấy nhánh?

Xin chàng hái nhiều vào,

Vật này rất gợi nhớ nhau.

Dịch đại

Hồng đậu nơi trời nam,

Xuân về nẩy mấy cành?

Người ơi hái nhiều nhé,

Hạt hạt nhớ khôn khuây!

*

Hồng đậu là đậu đỏ, một loại đậu trồng ở vủng Lĩnh Nam (vùng Hồ Nam, Giang Tây, Quảng Tây, Quảng Đông ngày nay. Chữ Nam quốc trong bài là chỉ vùng đất này). Không giống đậu đỏ ở ta, loại  đậu đỏ này hạt rất cứng, có thể dùng làm đồ trang sức để cài tóc, đeo tay, .. Có một truyền thuyết về loại đậu này, na ná như loài cây for-get-me-not ở phương Tây: Xưa có anh chàng đi lính thú xa, người vợ ở nhà ngày ngày ngóng mong thương nhớ. Một hôm tin dữ bay về, chàng đã vị quốc vong thân. Người vợ khóc đến chảy máu mắt mà chết. Sau đó, trên mộ nàng mọc lên cây đậu, hột tròn đỏ, như những giọt lệ máu, lại rất cứng, như tấm lòng kiên trinh của nàng. Thế nên Hồng đậu còn được gọi là hạt tương tư (Chữ Hán 相思子 tương tư tử).Có khá nhiều thơ nhạc sử dụng hình ảnh hạt đậu đỏ này. Như bài Hồng đậu sinh Nam quốc, nhạc phim Hậu Tây Du Kí do Đồng Lệ trình bày. Đặng Lệ Quân, Vương Phi cũng đều có thu mỗi người một bài nhan đề Hồng đậu (khác nhau). Bài thơ của Vương Duy cũng đã được phổ nhạc. Mời nghe, 3/4 bài hát có vietsub: 



(hình: baike.baidu.net)

13/09/2020

Đồng chí của tôi

 Trong những ngày CCRĐ, Văn Cao viết bài thơ "Đồng chí của tôi". Trong những ngày này, những người đồng chí kia lại bắn giết nhau (lại ruộng đất!). Không biết có ai trong số họ thấy đau xót như VC xưa, hay chỉ sùng sục căm thù. Để dành lại sự thương xót cho những người ko phải đồng chí, nhưng ko thể tự đặt mình ngoại cuộc. Xót cho họ, lại thương cho mình.

ĐỒNG CHÍ CỦA TÔI

Người ta các đồng chí của tôi

Treo tôi lên một cái cây

Đợi một loạt đạn nổ

Tôi sẽ dẫy như một con nai con

Ở đầu sợi dây

Giống như một nữ đồng chí

Một anh hùng của Hà Tĩnh

Tôi sẽ phải kêu lên

Như mọi chiến sĩ bị địch bắn

Đảng Lao động Việt Nam muôn năm

Cho mọi người hiểu khi tôi chết

Vẫn còn là một đảng viên

Cho mọi người hiểu khi tôi chết

Máu của tôi vẫn còn là máu của Việt Nam

Ở dưới gốc cây có các cụ già các bà mẹ

đã nuôi cách mạng

Các em nhỏ từ ba tuổi đứng nhìn tôi

dẫy chết

Có mẹ tôi

Ba lần mang cơm đến nhà tù

Hãy quay mặt đi

Cho các đồng chí bắn tôi

Tôi sợ các cụ già không sống được

Bao năm nữa

Để nhìn thấy xã hội chủ nghĩa

Của chúng ta.

Chết đi mang theo hình đứa con

Bị bắn

Tôi sợ các em còn nhỏ quá

Sẽ nhớ đến bao giờ

Đến bao giờ các em hết nhớ

Hình ảnh tôi bị treo trên cây

Bị bắn

Hãy quay mặt đi

Cho các đồng chí bắn tôi…

Nước mắt lúc này vì Đảng nhỏ xuống

Dòng máu lúc này vì Đảng nhỏ xuống

Đảng Lao động Việt Nam muôn năm

Đảng Lao động…

(1956) 


Bài thơ được Nguyễn Trọng Tạo công bố sau khi văn Cao đã mất, trong bài viết  nhan đề bài viết là "Ba biến khúc của Văn Cao" [1]. Văn Cao có bài thơ nhan đề gần giống thế.

BA BIẾN KHÚC TUỔI 65

I

Một người cho tôi con dao găm

Không biết dùng làm gì

đêm nhìn qua cửa sổ

một khoảng trống đen

tôi ném vào khoảng trống

con dao găm ấy

có phải đấy là sự nghịch ngợm

bỗng nhiên có tiếng ngã ngoài sân

một người trúng tim đã chết

tôi không hề biết người ấy

tôi là kẻ không muốn giết người

chỉ biết bóng tối

mà tôi đã ném dao

II

Tôi đi trên phố

bỗng nhiên mọi người nhìn tôi

một ai đó kêu lên: thằng ăn cắp

tôi chạy

tôi chạy

tại sao tôi chạy?

tôi không hiểu tôi

cả phố đuổi theo tôi

xe cộ đuổi theo tôi

tôi chạy bạt mạng

gần hết đời

tới chỗ chỉ còn gục xuống

tỉnh dậy mồ hôi chảy

tôi lại thấy tôi là người chưa phạm tội.

III

Tôi rơi vào mạng nhện

mạng nhện cuốn lấy tôi

không còn cách gì gỡ được

tôi như con sâu tằm

cuộc đời cứ như thế

muốn phá cái mạng nhện

tôi không đủ tay.

Tháng 9-1988

Ở tuổi 65 nhìn lại, ông thấy việc giết người chỉ là sự "nghịch ngợm" thời trẻ tuổi, ông ko muốn giết người, chỉ muốn xóa đi bóng tối. Nhưng cái bóng tối kia, cuối cùng đã chụp lấy ông, đến cả con cháu ông còn chưa thoát. Lúc cuối đời, ông có từng nghĩ mình là hiệp sĩ của bóng tối? [2]

[1] http://www.viet-studies.net/NguyenTrongTao_BienKhucVanCao.html

[2] http://giadinh.net.vn/giai-tri/nhac-si-van-cao-tung-di-tru-khu-viet-gian-2010052711077417.htm



08/09/2020

Tình bỗng khói sương

Một ngày em đã xa tôi
Đường mây hướng gió xa xôi ngàn trùng
Quanh tôi là cõi thinh không
Tìm đâu lại áng mây hồng vụt bay

...

Tình Bỗng Khói Sương (thơ Phạm Ngọc, nhạc Phạm Anh Dũng) Bảo Yến hát, Quốc Dũng hòa âm. (video trên thvn 2005)


















sơn dầu alphonse jules debaene

27/08/2020

25/08/2020

Ngôi sao ban chiều

Màn chiều dần buông xuống, gió ngàn vi vu, lấp ló đầu hiên ngôi sao ban chiều.
Gợi lòng ta xao xuyến nhớ người yêu nơi phương trời xa.
Em thân yêu nơi đâu, có nhớ tới chăng, đôi ta năm xưa chung lời hẹn ước?
Bấy lâu con tim ta vẫn nhớ tới em, như ngôi sao hôm bao ngày không mờ.
Vì lòng ta mãi mãi vẫn còn yêu em không bao giờ phai.



Ngôi sao ban chiều là bài hát khá quen thuộc với nhiêu người nghe nhạc, lâu nay được ghi là nhạc Liên Xô. Trong một cuốn sách nhạc do Đào Ngọc Dung (nguyên hiệu trưởng trường Cao đẳng Nhạc họa Trung ương) tuyển chọn còn ghi tên tác giả của khúc tình ca là  I.P.Tchaikovsky. Trong hình dung của nhiều người, bài hát diễn tả tâm tình một anh hồng quân trong một buổi chiều tà, nhìn những ngôi sao lấp ló bên trời, chợt xao xuyến nhớ người yêu nơi quê nhà ... 

Khá bất ngờ, gần đây, bài hát được xác định là của Đinh Tiến Hậu.

Đinh Tiến hậu sinh năm 1944, quê Hà Nội, nhưng sinh tại Hải phòng. Mồ côi từ sớm, ông đucợ gnười bác họ ở Hải Phòng đem về nuôi. Học xong cấp 2 thì đi làm công nhân cơ khí. Có năng khiếu âm nhạc, anh trở thành cây văn nghệ của nhà máy. 

Nhà báo kể chuyện ông tự học nhạc: "hồi đó Đinh Tiến Hậu mới chỉ "thuộc" bảy nốt nhạc cơ bản. Nghĩa là ông còn "tít mít" với âm nhạc nói chung chứ đừng nói tới viết bài hát. Ông học sáng tác theo cách chắc chỉ có ở mỗi mình ông mà thôi. Ngày đó những khi rảnh rỗi là Hậu đem bản nhạc bướm (nhạc giấy) ra mở bày trên bàn. Anh căng tai ngồi nghe những giai điệu cất lên từ chiếc đài bán dẫn. Anh nghe người ta hát bài hát mà anh đang để trước mắt.

Nghe người ta hát câu "A" xong thì anh trai trẻ lại vội cúi nhìn vào bản nhạc. Và anh vui mừng tự đánh dấu ca từ đó để hiểu và ghi nhớ người nhạc sĩ đã viết trên khuôn nhạc một nốt nhạc như thế nào. Dần dà bài này qua bài khác Hậu đã tự tìm được một "cách viết ca khúc" riêng của mình. Chẳng cần nhịp điệu, chẳng biết móc đơn móc kép. Chẳng hay luyến lên luyến xuống. Cứ tự học kiểu mầy mò vậy mà Đinh Tiến Hậu cũng "cho ra đời" những bài hát cho mình cho bạn cùng vui" [1].

Vất vả thế, nhưng đến năm 1962, khi rời Hải Phòng lên Hà Nội để có môi trường thuận lợi hơn thực hiện mơ ước của mình, ông cũng đã kịp sáng tác một ca khúc tặng người bạn gái. Chính là bài Ngôi sao ban chiều nổi tiếng sau này. 

Bài hát cũng được ông dùng dự thi vào khoa sáng tác trường Trung cấp âm nhạc VN năm 1964. Anh có giấy báo trúng tuyển, nhưng địa phương phê “Có người nhà ở miền Nam” nên đã không vào được trường nhạc như mong ước [2]. 

Một tài năng âm nhạc đã sớm lụi tàn như thế. Thật vậy, qua bài hát đầu tay và hình như duy nhất (?) này, ông đã thể hiện một tài năng âm nhạc lớn. Cho đến thời điểm ấy, ông chưa hề xa người yêu ngày nào, ông vẫn viết được những lời nghe như thật: 

Màn chiều dần buông xuống, gió ngàn vi vu, lấp ló đầu hiên ngôi sao ban chiều. Gợi lòng ta xao xuyến nhớ người yêu nơi phương trời xa. Em thân yêu nơi đâu, có nhớ tới chăng, đôi ta năm xưa chung lời hẹn ước? Bấy lâu con tim ta vẫn nhớ tới em, như ngôi sao hôm bao ngày không mờ.

Về phần nhạc thì đến ngay một HT của một trường nhạc còn lầm là do Traixopxki soạn, vì mang đậm âm hưởng Nga. Nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha khen không tiếc lời [2].

Không thể tưởng tượng đấy là một sáng tác đầu tay của một anh thợ trẻ, chỉ mới học hết cấp hai, tự học nhạc qua radio. 

Không biết từ con đường nào, bài hát sau đó được phổ biến dưới dạng "nhạc Nga" mà tác giả của nó không hề biết, mãi đến ba mươi năm sau mới hay và lên tiếng đính chính.

Hi vọng đây không phải là trường hợp bài Nỗi lòng người đi từng ồn ào một dạo, với phát hiện cũng do nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha, rằng tác giả không phải là Anh Bằng!


[1] Nguyễn Trọng Văn. Đoạn vĩ thanh của "ngôi sao ban chiều". http://vnca.cand.com.vn/Tu-lieu-van-hoa/Doan-vi-thanh-cua-ngoi-sao-ban-chieu-542007/

[2] Nguyễn Thụy Kha. Sau nửa thế kỷ tìm được tác giả ca khúc “Ngôi sao ban chiều”https://laodong.vn/archived/sau-nua-the-ky-tim-duoc-tac-gia-ca-khuc-ngoi-sao-ban-chieu-675992.ldo


12/08/2020

Ly tao

Ly tao, thơ Bùi Giáng qua giọng ngâm Tôn Nữ Lệ Ba 


Ly tao

Giờ ngẫu nhĩ như hồng bay em ạ

Và yêu thương như lá ở bên hoa

Và luyến ái như tơ vàng bốn ngả

Bủa vi vu như thoáng mộng la đà


Em đã lại với đời về nắng ấm

Thắm không gian thương nhớ bóng hình em

Anh đã đợi chờ em từ lâu lắm

Ngày đi không để lại lạnh trăng rằm


Anh mơ ước với ngàn xuân mở rộng

Quên não nùng sa mạc của yêu thương

Chân cứ bước theo nhịp hồn cử động

Em là em anh đợi khắp nẻo đường


Em có nụ cười buồn buồn môi mọng

Em có làn mi khép lá cây rung

Em có đôi mắt như sầu xanh soi bóng

Hồ gương ơi! sao sóng lục vô chừng!


Con mắt ấy có gieo buồn rớt lệ

Trên nẻo đường lạnh lẽo lối lang thang

Môi thắm ấy mấy lần thao thức kể

Với đèn khuya vò võ mộng khôn hàn


Trời đất nhớ lần đầu... năm trước...

Đó một lần đôi mắt đã nhìn lên

Và trời hiểu ngày sau đôi mắt ngước

Một lần kia sẽ còn dịp đáp đền


Em ở lại với đời ta em nhé

Em đừng đi. Cho ta nắm tay em

Ta muốn nói bằng thơ bay nhẹ nhẹ

Vào trong mơ em mộng giấc êm đềm


Ta sẽ đặt mười ngón tay lên mắt

Để nhìn em qua khe hở du dương

Vòng theo máu hai vòng tay khép chặt

Ồ thưa em ta thấy mộng không thường


Nguồn: Bùi Giáng, Mưa nguồn, NXB Hội nhà văn, 1993.

(cop lại từ thiviên.net)