Cửu nhật

 

九日 

九日重陽節，      Cửu nhật Trùng dương tiết,

開門有菊花。      Khai môn hữu cúc hoa.

不知來送酒，      Bất tri lai tống tửu,

若個是陶家。      Nhược cá thị Đào gia.

王勃                          Vương Bột

Giản thể: 九日重阳节，开门有菊花。 不知来送酒，若个是陶家。

Nghĩa. Ngày mồng 9 (tháng 9, âm lịch)

Ngày mồng 9 tiết Trùng dương, mở cửa là thấy hoa cúc.
Không biết có ai tới tặng rượu như ông Đào ngày trước không nhỉ.

Tạm dịch

Ngày chín tiết Trùng dương,

Trước sân cúc nở vàng.

Biết còn ai tặng rượu,

Như với ông Đào chăng?

Chú

重陽節 Trùng dương tiết: tiết Trùng dương, cũng gọi tiết Trùng cửu 重九, nhằm ngày 9/9 âm lịch hằng năm. Đây là ngày lễ truyền thống của người Tàu. Trong ngày này họ thường leo lên đồi, núi cao người mang cành lá hay hạt thù du ngừa bệnh trừ tà, uống rượu hoa cúc ..

送 tống: đưa tiễn; đưa tặng. 奉送 phụng tống: kính đưa tặng. 送酒 tống tửu: tặng rượu. 送水 tống thủy: cung ứng nước, 送電 tống điện: cung ứng điện.

若 nhược: như là, giống như.

陶家 Đào gia: tức Đào Tiềm 陶潛 người đời Tấn, từ quan sống ẩn dật trong cảnh thiếu đói. Có năm vào tiết Trùng dương, ông ngồi ngắm cúc khan bên hàng dậu. Hàng xóm thấy vậy, mang rượu qua tặng.

Vương Bột còn một bài thất ngôn tuyệt cú cũng viết về tiết Trùng dương rất nổi tiếng, nhan đề "Thục trung cửu nhật".

Biệt nhân

 別人其二                       

江上風煙積，      Giang thượng phong yên tích

山幽雲霧多。      Sơn u vân vụ đa.

送君南浦外，      Tống quân Nam Phố ngoại,

還望將如何。      Hoàn vọng tương như hà.

王勃                          Vương Bột.

Giản thể. 江上风烟积，山幽云雾多。 送君南浦外，还望将如何。

Nghĩa: Chia tay bạn.

Trên sông gió thổi mạnh, bụi nước tung lên mù mịt như khói,
Núi âm u lắm mây mù.
Tiễn bạn rời khỏi Nam Phố rồi,
Còn ngoái lại nhìn nhau xem thế nào.

Tạm dịch:

Trên sông mờ khói sóng,

Trong núi mịt mù mây.

Tiễn bạn thuyền rời bến,

Còn quay nhìn bóng nhau.

Chú

- 風煙積 phong yên tích: gió và khói tích tụ. Tả cảnh trên sông gió thổi mạnh, sóng tung bụi nước mù mịt như khói. 積 tích: chồng chất, dày đặc.

- 雲霧 vân vụ: mây mù.

- 南浦 Nam phố = bến sông phía nam, về sau thường dùng chỉ nơi chia tay. 浦 phổ: bến sông, ta quen đọc "phố"

- 還望 hoàn vọng: quay lại xem

- 將如何 tương như hà: sẽ như thế nào. 將 tương (phó từ) sẽ, có thể.

Đây là bài thứ 2 trong chùm bốn bài “Biệt nhân” (别人四首) của Vương Bột.

Sơn trung

山中                      

長江悲已滯,         Trường Giang bi dĩ trệ,       

萬里念將歸.         Vạn lý niệm tương quy.       

況屬高風晚,         Huống thuộc cao phong vãn,       

山山黃葉飛.         Sơn sơn hoàng diệp phi.       

王勃。                      Vương Bột.

Giản thể. 长江悲已滞，万里念将归。 况属高风晚，山山黄叶飞。

Nghĩa: Trong núi

Sông Trường Giang như bị ứ nghẹn lại vì nỗi lòng buồn đau.
Ở nơi xa cách quê nhà vạn dặm chỉ mong sớm được trở về nhà.

Nhất là vào lúc chiều thu có gió từ trên núi cao thổi,
Khắp núi lá vàng bay.

Tạm dịch:

Trường Giang lòng ứ nghẹn,

Muôn dặm ngóng đường về.

Chiều gió thu lồng lộng,

Lá vàng bay bốn bề.

Chú.

- 長江 Trường Giang = tên thường gọi của sông Dương Tử, con sông dài nhất của Tàu (gần 6.5 ngàn km)

- 山中 sơn trung = trong núi. Nhan đề bài thơ, có tài liệu ghi: 思歸 tư quy = mong về nhà.

- 滯 trệ: ứ đọng.

- 萬里 vạn lí = vạn dặm; rất xa. 念將歸 niệm tương quy: tưởng đến lúc được về nhà.

- 況屬 huống thuộc = huống là. 高風 cao phong: chỉ 秋風 gió thu, thổi từ núi cao.

王勃 Vương Bột (649-675) tự Tử An 子安, hay thơ từ nhỏ, được người đời liệt vào nhóm Sơ Đường tứ kiệt (Bốn nhà thơ kiệt xuất thời Sơ Đường, gồm Vương Bột, Dương Quýnh, Lư Chiếu Lân và Lạc Tân Vương), lừng danh với bài Đằng vương các tự (Lạc hà dữ cô lộ tề phi, Thu thủy cộng trường thiên nhất sắc .. ). Tài hoa, nhưng đoản mệnh, chết khi mới 27 tuổi, trên đường đi thăm cha ở Giao Chỉ (tên nước ta bấy giờ) về bị chìm thuyền. Tương truyền xác ông được dân vớt lên chôn ở Nghệ An.

*

Chép thêm mấy bản dịch thơ trên mạng (trang thivien . net, ..) mọi người đọc cho vui

Trường giang sầu lắng đọng,
Nghìn dặm vẫn mong về.
Gió chiều tà lồng lộng,
Lá vàng khắp sơn khê.
(Cao Nguyên)

*

Sông dài buồn chậm chảy,
Vạn dặm ngóng ngày về.
Mùa thu gió đã vãn,
Núi lá vàng tái tê.
(Trọng Vũ)

*

Lang bạt chốn Trường giang
Quê hương ngút dặm ngàn
Chiều thu dào dạt gió
Khắp núi lá rơi vàng
(Nguyễn Hữu Vinh)

*

Trường Giang sầu lắng trong lòng
Đường xa muôn dặm nhớ mong ngày về
Chiều buông gió lộng lê thê
Lá vàng quanh núi bốn bề tung bay.
(Hải Đà)

----

post 11/14/21

edit: 9/27/22

Washington, rừng thu. 10/2021 (Giap Le)

Đăng thành xuân vọng.

 

登城春望

物外山川近，      Vật ngoại sơn xuyên cận,

晴初景靄新。      Tình sơ cảnh ái tân.

芳郊花柳遍，      Phương giao hoa liễu biến,

何處不宜春。      Hà xứ bất nghi xuân.

王勃                          Vương Bột.

Giản thể. 物外山川近，晴初景霭新。芳郊花柳遍，何处不宜春。

Nghĩa. Lên thành ngắm xuân.

Đặt mình ra ngoài những lo toan cuộc sống thì thấy sông núi gần gũi,
Trời vừa tạnh những đám khói mây mới xuất hiện.
Ngoài thành thơm tho với hoa, liễu khắp nơi,
Chỗ nào không có sắc xuân?

Tạm dịch.

Ra ngoài sông núi gần,

Trời mới tạnh mây vần.

Khắp chốn thơm hoa liễu,

Chỗ nào không bóng xuân?

Chú.

物外 vật ngoại: ở ngoài mọi thứ mọi loài, ý nói ở ngoài cuộc đời, ngoài thế tục, không dính dấp với đời.

靄 ái: khí mây, mây khói, sương mù. 煙靄 yên ái: khí mây mù như khói.

芳郊 phương giao /fāng jiāo/: ngoài thành hoa cỏ tốt tươi. 芳 phương: thơm; tốt đẹp. 流芳百世 lưu phương bách tuế: để tiếng thơm trăm đời. 芳菲 phương phi: (cỏ hoa) sum suê tươi đẹp; hương thơm của cỏ hoa. 郊 giao: ngoại thành. Xưa, chỗ cách xa nước một trăm dặm. 近郊 cận giao: khu gần thành.

遍 biến: khắp nơi, như chữ “biến” 徧. 朋友遍天下 bằng hữu biến thiên hạ: bạn bè ở khắp đó đây. Làm lượng từ, có nghĩa là đợt, lượt. 讀書百遍 độc thư bách biến: đọc sách trăm lượt.

Sơn trung . Vương Bột

 

山中                      

長江悲已滯,         Trường Giang bi dĩ trệ,       

萬里念將歸.         Vạn lý niệm tương quy.       

況屬高風晚,         Huống thuộc cao phong vãn,       

山山黃葉飛.         Sơn sơn hoàng diệp phi.        

王勃。                      Vương Bột.

Giản thể. 长江悲已滞，万里念将归。 况属高风晚，山山黄叶飞。

Nghĩa: Trong núi

Sông Trường Giang như bị ứ nghẹn lại vì nỗi lòng buồn đau.
Ở nơi xa cách quê nhà vạn dặm chỉ mong sớm được trở về nhà.
Nhất là vào lúc chiều thu có gió từ trên núi cao thổi,
Khắp núi lá vàng bay.

Tạm dịch:

Trường Giang lòng nghẹn ứ,

Muôn dặm ngóng đường về.

Chiều gió thu lồng lộng,

Lá vàng bay bốn bề.

Chú.

- 長江 Trường Giang = tên thường gọi của sông Dương Tử, con sông dài nhất của Tàu (gần 6.5 ngàn km)

- 山中 sơn trung = trong núi. Nhan đề bài thơ, có tài liệu ghi: 思歸 tư quy = mong về nhà.

- 滯 trệ: ứ đọng.

- 萬里 vạn lí = vạn dặm; rất xa. 念將歸 niệm tương quy: tưởng đến lúc được về nhà.

- 況屬 huống thuộc = huống là. 高風 cao phong: chỉ 秋風 gió thu, thổi từ núi cao.

王勃 Vương Bột (649-675) tự Tử An 子安, hay thơ từ nhỏ, được người đời liệt vào nhóm Sơ Đường tứ kiệt (Bốn nhà thơ kiệt xuất thời Sơ Đường), lừng danh với bài Đằng vương các tự (Lạc hà dữ cô lộ tề phi, Thu thủy cộng trường thiên nhất sắc .. ). Tài hoa, nhưng đoản mệnh, chết khi mới 27 tuổi, trên đường đi thăm cha ở Giao Chỉ (tên nước ta bấy giờ) về bị chìm thuyền. Tương truyền xác ông được dân vớt lên chôn ở Nghệ An.

Thư pháp của 戴紹卿 (Đái Thiệu Khanh)
Hình trên internet