Ca Huế

Nghe Mặc Lâm (RFA, 23/5/09) nói chuyện với GS Trần Quang Hải về Ca Huế

Trong chương trình kỳ trước chúng tôi có dịp đem nghệ thuật Ca Trù Việt Nam đến với quý thính giả, kỳ này chúng tôi muốn mời quý vị đến với một thể loại ca trù khác của xứ Thần Kinh, đó là làn điệu và các thể loại ca Huế.




Ca Huế được các nhà nghiên cứu nhạc dân tộc cho là rất gần với loại Ca Trù của miền Bắc vì được giới doanh nhân hay tài tử thưởng ngoạn trong các buổi nhạc gói gọn tại nhà riêng. Mặc dù cho tới nay vẫn còn nhiều ý kiến bàn cãi về nguồn gốc của Ca Huế nhưng có một điểm chung ai cũng công nhận đó là Ca Huế là một di sản văn hóa của Việt Nam.

Trong câu chuyện về Ca Huế hôm nay, chúng tôi có cuộc trao đổi với GS nhạc sỹ Trần Quang Hải về những nét đặc trưng của Ca Huế trên ba lĩnh vực: nhạc cung đình Huế, dân ca Huế và nhạc tài tử Huế.

Mười thương mười nhớ

Vừa lướt net thấy một số bạn fb dẫn lại tin báo Tuổi Trẻ đưa từ hồi 2010 về Stalin với vụ Rừng Katyn, chợt nhớ Tố Hữu, rồi nhớ đến bài Mười Thương của Phù Chí Phát



Bốn thương anh đã đánh răng hàng ngày ... Mỗi lần nghe đến câu này ko nhịn được cười. Mấy năm trước có anh bạn (nghe đâu là nhà thơ, đã xuất bản được 4, 5 tập thơ) ghé nhà chơi, ở lại. Sáng ngủ dậy bx lấy kem, bàn chải đưa, nó xua tay: anh có. Rồi mở cặp lôi ra cái bàn chải, ống kem còn chưa bóc vỏ nhựa, cười: Ra đi, vợ mua cho đồ mới chưa kịp dùng này. Trời ah, nó rời nhà gần mười ngày rồi, dọc đường ghé nhà thăm gần chục đứa bạn, tối nào cũng chuyện trò tâm sự đến khuya, sáng vội vả ra đi cho kịp xe, đến quên đánh răng .. mười ngày ..

Âm sắc Hương Bình

vtvhue.vn: Ca Huế là loại hình âm nhạc truyền thống, là tinh hoa của nhiều dòng âm nhạc cổ truyền dân tộc được hội tụ ở Huế, nhất là trong giai đoạn Huế là kinh đô của cả nước. Ca Huế từ dân gian phát triển vào cung đình rồi từ cung đình lại lan tỏa ra dân gian tạo ra hai dòng âm nhạc là âm nhạc cung đình và âm nhạc dân gian.  

Trong khuôn khổ Festival Huế 2014 đã có rất nhiều hoạt động ý nghĩa nhằm tôn vinh Ca Huế, trong đó chương trình Âm sắc Hương Bình được thực hiện nhằm tri ân các thế hệ nghệ nhân, nghệ sĩ, những con người suốt cả cuộc đời đã cống hiến cho nghệ thuật Ca Huế, góp phần vào sự phát triển văn hóa nghệ thuật đất nước. Trong chương trình này, công chúng sẽ được gặp lại 37 cá nhân đã cần mẫn đêm ngày để làm cho Ca Huế mãi mãi vang xa.
 
Mời quý vị và các bạn xem lại chương trình “Ngày hội âm sắc Hương Bình” được truyền hình trực tiếp trên VTV Huế lúc 20h00 ngày 16/4/2014.

Nhã nhạc cung đình Huế

Nhã nhạc là nhạc của triều đình dùng trong các cuộc tế lễ, triều hội. Ở VN, dấu vết của nhã nhạc được ghi nhận từ triều Lý, đến nhà Nguyễn nhã nhạc đạt đến đỉnh cao. UNESCO đánh giá: “Nhã nhạc Việt Nam mang ý nghĩa âm nhạc tao nhã… Trong các thể loại nhạc cổ truyền Việt Nam chỉ có Nhã nhạc đạt tới tầm vóc quốc gia. Nhã nhạc Việt Nam đã có từ thế kỷ XI, đến thời Nguyễn thì Nhã nhạc cung đình Huế đạt đến độ chín muồi và hoàn chỉnh nhất”. Tháng 11/2003 Nhã nhạc cung đình Huế được Unesco nhìn nhận là di sản văn hóa phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại.

Để tìm hiểu thêm về Nhã nhạc cung đình Huế, xin click xem bài viết cuối bài. Giờ thì mời thưởng thức một số bài bản nhã nhạc.

Âm nhạc truyền thống Huế 5 - Ca Huế

Ca Huế - anh: internet

Hôm nay mời nghe một đoạn phim tài liệu để tìm hiểu tiếp về Ca Huế

Ca Huế là một thể loại âm nhạc cổ truyền của xứ Huế, Việt Nam, bao gồm ca và đàn, ở nhiều phương diện khá gần gũi với hát ả đào.

Nếu kinh đô Thăng Long xưa từ trong cung phủ đã có một lối hát cửa quyền phát tán thành một dòng dân gian chuyên nghiệp là hát Ả đào và vẫn thịnh đạt dưới thời vua Lê chúa Trịnh, thì kinh đô Phú Xuân sau này, hoặc là đã từ trong dinh phủ của các chúa Nguyễn ở Đàng Trong phát tán thành một lối gọi là ca Huế (gồm cả ca và đàn). Vậy cũng có thể gọi Ca Huế là một lối hát Ả đào của người Huế, một lối chơi của các ông hoàng bà chúa xét trên quan điểm tiếp biến trong tiến trình của một lối hát truyền thống và tiến trình lịch sử từ Thăng Long đến Phú Xuân-Huế.

Mời xem phim

Ca Huế trên đất cố đô - vanhoaviettv


Mời nghe thêm một vài làn điệu ca Huế

Âm nhạc truyền thống Huế 4 - Ca Huế

Ca Huế trên sông Hương. Hình: net

Ca Huế là một thể loại âm nhạc cổ truyền Huế, gồm khoảng 60 làn điệu, bài bản của dòng âm nhạc dân gian, nhạc thính phòng và một phần của Nhã nhạc cung đình Huế theo hai điệu thức chính là điệu Khách và điệu Nam. Điệu Khách thì âm sắc vui tươi, rộn rã như cổ bản, long ngâm, phú lục, hành vân, long điệp… Còn điệu Nam thì sâu lắng, man mác buồn như nam ai, nam bình, tương tư khúc, vọng phu... Đi liền với ca Huế là dàn nhạc với bộ ngũ tuyệt gồm tranh, tỳ, nhị, nguyệt, tam; thêm vào đó là bầu, sáo và bộ gõ trống Huế, sanh loan, sanh tiền ..

Mời nghe Mặc Lâm nói chuyện với GS Trần Quang Hải về Ca Huế, sau đó mời tham dự hàm thụ một buổi Ca Huế trên sông Hương  

Ai muốn tìm hiểu thêm về tính chất đặc điểm ca Huế có thể đọc bài viết của Tôn Thất Bình giới thiệu ở cuối.

Âm nhạc truyền thống Huế 3 - Hò giã gạo

tranh Chơn Hiền - ảnh Mai Thìn

Xưa, khi chưa có máy xay người ta phải xay lúa giã gạo bằng tay Vào các dịp kị giỗ, cưới hỏi, .. cần nhiều gạo, nếp người ta phải chuẫn bị trước nhiều ngày. Công việc xay, giã này thường làm vào ban đêm - là lúc rảnh rỗi dễ mượn người, lại mát mẻ - đặc biệt vào đêm trăng cho đỡ tốn dầu đèn. Trai gái vừa làm việc, vừa chia phe bên nam bên nữ hát hò đối đáp cho quên nỗi mệt nhọc. Hát hò vui vẻ hấp dẫn đến mức nhiều khi lúa đã xay hết, gạo đã giã xong, người ta đổ trấu vào giã để hò tiếp, cả những người chủ nhà không mượn cũng kéo tới tự nguyện làm giúp để tham gia.

Nội dung câu hò thường là những câu đối đáp trêu đùa thử tài, có thể sáng tác ngẫu hứng tại chổ, nhưng phần lớn lấy từ kho ca dao nên nội dung khá nhiều câu hò giã gạo giống hệt những câu đối đáp trong dân ca các vùng miền khác, ví dụ hát ví xứ Nghệ ..

Ngày nay, hò giã gạo chỉ tồn tại như một loại hình dân ca trên các sân khấu ca nhạc các kiểu.
Mời nghe mấy câu hò giã gạo Huế, sau đó nghe thêm mấy điệu hò đối đáp ở một số địa phương khác và mấy bản nhạc gợi lại không khí thanh bình một thủa

Âm nhạc truyền thống Huế 2 - Hò mái nhì

anh: tren net

Trong âm nhạc truyền thống Huế, dòng nhạc dân gian gồm các điệu hò, điệu lý, nói vè và nhạc lễ (hát bả trạo, hát chầu văn)

Hôm nay mời nghe Hò mái nhì, một loại dân ca độc đáo xứ Huế, nguyên được ca lên trong khi chèo đò để quên đi nỗi mệt nhọc, và có lẽ cả sự tịch mịch lúc đêm khuya .. dần dần được nhiều người thích nên biến thành nhạc thính phòng, trình diễn trong các buổi sinh hoạt văn nghệ giữa những kẻ tri âm .. 

Hò mái nhì - nghệ sĩ Minh Mẫn


Hò mái nhì - Hương Mơ


Hò mái nhì - Vân Khánh


Hò mái nhì - Thư Hiền


Hò mái nhì + Nam ai nam bằng

Âm nhạc truyền thống Huế 1

Âm nhạc truyền thống Huế có hai dòng chính

1. Âm nhạc dân gian gồm:

anh: tapchi Song Huong

- các điệu hò: hò mái nhì, hò mái đẩy, hò giã gạo, hò nện, hò ru em, hò bài chòi, hò đưa linh ..
- nói vè: là hình thức kể chuyện bằng văn vần (lục bát, song thất lục bát, hay thể thơ 4 chữ .. dài ngắn tùy nội dung câu chuyện muốn kể) nhạc điệu đơn giản.
- các điệu lý: Lý giang nam, lý hoài xuân (lý con sáo Huế), lý hoài nam (lý qua đèo), lý ngựa ô, ..
Hò, nói vè, lý trong truyền thống không yêu cầu nhạc khí phụ họa.
- nhạc lễ: hát bả trạo (trong lễ cầu ngư), hát chầu văn (trong lễ hầu bóng)