Đàn bầu kể chuyện

Các nước Tàu, Nhật, Kampuchia, Ấn, Indonesia, Nam Phi, Uganda, Kenya, Croatia, .. đều có loại đàn một dây như cây đàn bầu của VN. Nhưng cây đàn bầu vẫn có nét đặc sắc, độc đáo riêng. Theo GS Trần Quang Hải, không có cây đàn một dây nào sử dụng bồi âm như đàn bầu; với âm vực rộng hơn ba quảng tám, rất phù hợp với các giai điệu trữ tình sâu lắng, nhưng vẫn có thể chơi các bài hát tươi vui, rộn ràng; có thể trình diễn tất cả các kĩ thuật rung nhấn luyến láy rất đặc trưng của dân ca Việt.
Chưa xác định được cây đàn bầu ra đời từ bao giờ. Có nhà nghiên cứu cho là có từ thế kỉ thứ X, XI; có người cho là ra đời vào thế kỉ thứ XVIII. Từ lâu đàn bầu đã gắn liền với đời sống tình cảm của người dân Việt, đến mức các cụ phải cảnh báo: Đàn bầu ai gảy nấy nge, làm thân con gái chớ nghe đàn bầu ..

Coi bộ phim tài liệu sau để biết thêm về cây đàn độc đáo này.

Quan họ cổ

Dân ca quan họ là một trong những làn điệu dân ca tiêu biểu của vùng châu thổ sông Hồng ở miền Bắc Việt Nam, hình thành và phát triển ở vùng văn hóa Kinh Bắc (gồm Bắc Ninh và Bắc Giang ngày nay). Từ 2009, quan họ đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Trên blog này cũng từng giới thiệu nhiều bài về quan họ. Hôm nay mời theo chân nhà đài VTV3 về làng Diềm, một làng quan họ cổ ở Bắc Ninh tìm hiểu thêm về loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo này

Ca Huế

Nghe Mặc Lâm (RFA, 23/5/09) nói chuyện với GS Trần Quang Hải về Ca Huế

Trong chương trình kỳ trước chúng tôi có dịp đem nghệ thuật Ca Trù Việt Nam đến với quý thính giả, kỳ này chúng tôi muốn mời quý vị đến với một thể loại ca trù khác của xứ Thần Kinh, đó là làn điệu và các thể loại ca Huế.




Ca Huế được các nhà nghiên cứu nhạc dân tộc cho là rất gần với loại Ca Trù của miền Bắc vì được giới doanh nhân hay tài tử thưởng ngoạn trong các buổi nhạc gói gọn tại nhà riêng. Mặc dù cho tới nay vẫn còn nhiều ý kiến bàn cãi về nguồn gốc của Ca Huế nhưng có một điểm chung ai cũng công nhận đó là Ca Huế là một di sản văn hóa của Việt Nam.

Trong câu chuyện về Ca Huế hôm nay, chúng tôi có cuộc trao đổi với GS nhạc sỹ Trần Quang Hải về những nét đặc trưng của Ca Huế trên ba lĩnh vực: nhạc cung đình Huế, dân ca Huế và nhạc tài tử Huế.

Dứa dại không gai

Nghe Bà Cầu hát xẩm



Dứa dại không gai
Chúng anh nghĩ rằng cây dứa dại không gai
Ai ngờ thì gai dứa lại dài hơn chông
Em dối anh, em chửa có chồng.

Ca trù - một nghệ thuật độc nhất vô nhị

Xem lại trường đoạn hát ca trù trong phim Mê Thảo - Thời Vang Bóng.



Thúy Nga vào vai cô Tơ, nhưng giọng hát là Thanh Hoài, một nghệ sĩ đa năng: chèo, ca trù, quan họ, hát văn, xẩm ..  Đơn Dương vào vai kép Tam, chơi đàn nguyệt thay vì đàn đáy quen thuộc trong hát ca trù. Ông chủ ấp Nguyễn (Dũng Nhi đóng) đang say khướt, không ngồi nổi để cầm trống chầu

Mê Thảo - Thời vang bóng lấy bối cảnh những năm 192x của thế kỷ trước, đã làm sống lại cái thú chơi một thời vang bóng. Hôm trước đã giới thiệu video bài nói chuyện của Trần Văn Khê nói về sự độc đáo của thú chơi này. Hôm nay mới đọc một bài tham luận của ông cũng về đề tài này

Dân ca Quan họ

Tiếp tục tìm hiểu quan họ với Thy Nga RFA



Ai không thích nghe radio thì đọc bài. Click các đường link để nghe hát minh hoa trên Youtube

Xẩm đỏ

Nghệ nhân xẩm Hà Thị Cầu (1928 - 2013)

Gọi bà Cầu là gọi theo tên con trai cả, còn tên thật của bà là Hà Thị Năm, sinh năm 1928 tại Y Yên, Nam Định. Từ lúc lên tám bà đã theo bố (khiếm thị) và mẹ đi khắp nơi hát xẩm kiếm sống. Năm 11 tuổi bố mất, bà và mẹ về Ninh Bình nương náu ông trùm xẩm Chánh Trương Mậu, đang làm chủ 6 gánh xẩm ở đấy. Năm 1944, 16 tuổi, bà trở thành vợ thứ 18 của ông trùm Mậu, bấy giờ 49 tuổi. Từ bé làm nghề hát xẩm ngoài ra không biết làm gì nên sau 1954, phải định cư thì gia đình sống rất nghèo khổ. Bà có tất cả 7 mặt con nhưng bốn chết từ bé vì đói, 1 thì cho đi vì không nuôi nổi, chỉ còn giữ lại một trai, một gái. Đến những năm xế bóng, giá trị của bà mới bắt đầu được nhìn nhận. Bà đã được tặng bằng khen, giải thưởng này nọ, và cả danh hiệu nghệ sĩ ưu tú (2004). Bà mất năm 2013.

Xẩm sai

Ngoài những làn điệu riêng của mình, trong khi hành nghề người hát xẩm còn sử dụng những làn điệu dân ca khác như trống quân, quan họ, cò lả, .. Mời nghe vài bài xẩm sai, vay mượn kiểu thấy pháp đọc tụng khi cúng kiến.

Xẩm Diệt trừ tham nhũng

Xẩm xoan

Thu Phương với Chớ có làm cao, hát theo điệu xẩm xoan

Điệu Xẩm xoan, còn gọi điệu Xẩm chênh bong, như tên gọi của nó, là điệu xẩm trữ tình, tươi tắn như mùa xuân (xoan). (Còn chênh bong nghĩa là gì, vì sao gọi thế thì hỏi anh gúc, anh cứ ầm à ầm ừ đánh trống lảng)

Tiếp tục nghe hát xẩm xoan với Thanh Ngoan Lửng lơ con cá vàng

Xẩm huê tình

Mời nghe nghệ nhân Nguyễn Văn Gia, xưa từng hành nghề hát xẩm hàng chục năm, hát một bài xẩm huê tình



Nghệ nhân Tăng Văn Trọng (Thái Bình) hát một bài xẩm huê tình có tên Nhị tình

Nghệ thuật hát xẩm

Trò chuyện với hai nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa và Nguyễn Quang Long



Nghe Mai Tuyết Hoa (và Thanh Ngoan) hát xẩm

Hát xẩm

Nghe một cô bé 7 tuổi hát xẩm Mục hạ vô nhân



Mục hạ vô nhân = dưới mắt không người, vốn để chỉ người chẳng coi ai ra gì, nhưng ở đây chơi chữ, để chỉ người mù. Ca từ bài hát lấy từ bài thơ được cho là của cụ tam nguyên Yên Đổ

Dòng nhạc quan họ truyền thống Bắc Ninh

Ngày xuân, cùng tìm hiểu quan họ với Vũ Hoàng (RFA).
(File audio lấy từ trang web của RFA bị firewall, ở VN có thể không nghe được. Trong bài ở đoạn các làn điệu quan họ có đặt thêm link đến youtube để minh họa, dành cho ai không nghe được file audio - nhưng có thể không giống với bài minh họa trong file gốc, ai muốn nghe thì click).

Hoa thơm bướm lượn

Đầu năm nhìn hoa thơm bướm lượn cho vui

Vọng khúc ngàn năm

Kỷ niêm 1000 năm Thăng Long Trần Văn Thủy và Nguyễn Sỹ Chung thực hiện theo đơn đặt hàng của NXB Âm nhạc bộ phim tài liệu Vọng Khúc Ngàn Năm gồm 4 tập x 90 phút. Sau đây là tập 1, giới thiệu một số thể loại âm nhạc truyền thống như ca trù, nhạc tụng Phật giáo. hát trống quân, hát ru, hát văn, hát xẩm qua sự thể hiện của nhiều nghệ sĩ

Hồng Hồng Tuyết Tuyết

Hát ca trù . hình trên mạng

Hồi đi học, khi học đến mấy bài hát nói của Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Khuyến, Chu Mạnh Trinh, Dương Khuê,  .. thầy có giới thiệu qua về hát ca trù. Đại khái loại hình nghệ thuật này có từ thời Lê, thế kỷ XV, phát triển mạnh vào nửa cuối thế kỷ XIX. Các nhà nho thi sĩ làm xong một bài thơ, thay vì tự mình ngâm nga thì đưa cho đào nương hát lên, ngồi gật gù thưởng thức .. Chổ nào đào nương nhấn nhá đổ hột đúng vào một từ mình dùng đắc ý thì đánh trống chát một phát, khen .. cũng là một cái thú rất .. selfie, nói theo ngôn ngữ nay. Bấy giờ, thể thơ đường luật 8 câu 7 chữ cũng như các thể thơ truyền thống khác tỏ ra không thích hợp lắm cho các ả ca hát (dù vẫn có dùng), nên một thể thơ mới được sáng tạo ra, là thể thơ hát nói, mà những tác phẩm nổi tiếng hơn cả là của các tác giả vừa nhắc trên.

Đọc thử một bài hát nói:

Trần Văn Khê: Giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc trong âm nhạc

Tiếp tục nghe GS. Trần Văn Khê nói chuyện. Trong clip này sau khi giới thiệu một số điệu múa dân tộc độc đáo, GS nói về các biện pháp giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc trong âm nhạc

Bản sắc dân tộc trong dân ca.

Tiếp tục nghe GS Trần Văn Khê nói chuyện: Bản sắc dân tộc trong dân ca.



Nghe vài điệu hò

Trần Văn Khê: Bản sắc dân tộc trong âm nhạc

Cụm từ "bản sắc dân tộc" được nhắc đến rất nhiều, nhưng thế nào là bản sắc dân tộc không phải là điều ai cũng co thể giải thích được rõ ràng. Là cần cù thông minh, là anh hùng bất khuất như bao lâu nay được nghe được dạy ư ? Chưa xét sự đúng sai của huyền thoại mang nhiều chất tự sướng này, giả như nó đúng thì rõ ràng những phẩm chất ấy không phải chỉ duy nhất người Việt có, và vì thể không phải là nét khu biệt để chứng tỏ đấy là bản sắc dân tộc ta. Vậy thì thật ra bản sắc dân tộc ta là gì ? Hãy nghe GS Trần Văn Khê trả lời một phần câu hỏi này trong một cuộc phỏng vấn do TS Nguyễn Nhã thực hiện năm 1993.

Nét Duyên Trong Dân Ca

Mời nghe Chương trình Còn Mãi Vời Thời Gian số 13 của HTV, chủ đề Nét Duyên Trong Dân Ca với GS Trần Văn Khê tham gia dẫn chuyện. Biểu diễn là các ca sĩ Vân Khánh, Thùy Dương, nhóm Phù Sa, .. và cả một số giọng ca dân gian độc đáo - nhà báo Phan Bá Chức, nghệ nhân ẩm thực Hoàng Anh..

tranh lụa của Lê  Thị Lựu