13/09/2013

Nguyễn Duy - Thơ tặng người ăn mày

nhà thơ Nguyễn Duy
qua nét bút Trịnh Công Sơn
Hồi hôm trời mưa, ngồi nghe Đoàn Chuẩn Từ Linh chọn nhạc cho entry sắp post, vừa lang thang lướt net. Vào facebook thấy link này Xả súng kinh hoàng tại UBND TP Thái Bình: Bắn bốn cán bộ rồi tự sát  tự dưng hết muốn nghe nhạc, tìm đọc lại bài Thơ tặng người ăn mày của Nguyễn Duy.

Bài thơ nguyên có tên Nhà Thơ và Người Ăn Mày, sau đem in mới đổi lại tên thành Thơ Tặng Người Ăn Mày. Hãy nghe Nguyễn Duy kể lại hoàn cảnh ra đời của bài thơ

Đây là bài thơ tôi viết trong vụ lụt năm Quý Sửu, 1973 tại Thanh Hoá, một trong những bài thơ phá cách hồi đó, vì lúc đó người ta thường làm những bài thơ kiểu tụng ca, minh hoạ, còn những điều nói thẳng nói thật về thực trạng xã hội rất khó phổ biến. Không những không được thông cảm mà đôi khi còn bị tai hoạ nữa. Bài này là một trong những thí dụ. Thanh Hóa quê tôi có rất nhiều vua, có tới 5 đời vua, 2 đời chúa... Có thể nói là nhiều đời vua nhất trong lịch sử Việt Nam, nhưng đồng thời ở quê tôi cũng là nhiều ăn mày nhất. Cũng không hiểu tại sao lại có những nghịch lý như vậy, chỉ ghi nhận thế thôi. Ngày xưa người ta có nói: Thái Bình đẹp lắm ai ơi/ Tay bị tay gậy khắp nơi tung hoành, nhưng về sau thì chính người dân Thái Bình còn phải đón tiếp ăn mày của Thanh Hoá ra. Những đoàn đi ăn xin rất hùng hậu, có xe ô-tô chở, có trưởng đoàn, có giấy giới thiệu để đi: Tự túc lương thực. Hồi tôi đi làm vở múa Hạn hán và cơn mưa, tôi có về Thái Bình, nằm ở Quỳnh Phụ mấy tháng, nghe người dân ở đây kể lại rằng "Dân Thanh Hoá nhà ông ra đây tàn phá quê tôi ghê gớm lắm!" Tôi lại nhớ tới vụ lụt năm 1973, người ăn xin đầy đường, nhiều người đem con đi cho... Lúc đó tôi là một người lính nghèo, bản thân không có tiền, đi tầu từ Hà Nội về Thanh Hoá cũng phải lậu vé, mà chữ nghĩa thì chả giúp gì được người đói cả. Đó là xuất xứ của bài Thơ tặng người ăn mày.

Sau này tôi cứ bị ám ảnh mãi vì cảm giác gặp những người ăn mày hồi đó và tôi tự nghĩ nếu mà mình viết được cái gì với một tâm trạng thực, tấm lòng thực, chia sẻ được với tình cảnh thực của mọi người thì thú vị hơn là làm một công việc của một anh hề, một anh bồi bút. Vì nỗi ám ảnh như vậy, tôi nghĩ rằng mình làm thơ bằng những xúc cảm, thích thú của mình, chứ không phải vì những đồng nhuận bút, để viết, để in..
.


Và nghe tác giả đọc bài thơ

Đọc thơ

Ăn mày là ai? ăn mày là ta
Đói cơm rách áo hóa ra ăn mày

(Ca dao)


Sân ga Thanh Hóa chiều mưa đổ
một người mẹ dắt con
một em bé mắt tròn đen lay láy
một bàn tay run run chìa ra đấy
một thều thào như với riêng tôi:
"ơi các ông, các bà, các anh, các chị
ai làm ơn nuôi cháu nên người?"

Trả lời thế nào với cái nhìn đen láy
với bàn tay run run chìa ra đấy?
tôi nhận ra bàn tay vàng móng ấy
tay cấy cày làm hột gạo nuôi tôi

Bây giờ đồng trắng nước trôi
bàn tay chìa vào mặt tôi gấp gáp
hay là chính mẹ tôi từ trong đất
dắt đất lên để thử lòng tôi chăng?

Tôi giấu mặt vào giữa đám đông
tay lần mãi cái hầu bao rỗng lép
chả lẽ moi ra một nhúm ngôn từ đẹp
trả vào cái lòng tay trũng như đồng chiêm
đang ngửa lên?

Nhận về nuôi giúp mẹ đứa bé em?
chữ nghĩa tôi không sàng thành gạo
trong túi chỉ còn lạo xạo dăm bài thơ

Như đứa con bất hiếu tôi quay đi
xin nhận lấy tròn đen hai con mắt
hai con mắt trẻ thơ thành hai con ong đất
đào thịt chui vào ngực tôi

Hai con ong tôi xin tự nguyện nuôi
để cho mũi nọc ong độc địa
xâm lên vách tim tôi một dòng mai mỉa:
"cảm ơn lòng nhân ái của nhà thơ"

(Quê nhà, vụ lụt năm Quý Sửu - 1973, tập thơ Quà tặng - 1990)
Nguồn: thivien.net


Mời nghe Nguyễn Duy đọc thêm vài bài thơ



6 nhận xét:

  1. Nặc danh13/9/13 14:02

    Nghe lời dẫn thơ mà xám hồn.
    Nhưng đọc bài thơ thì đau đáu. Những hình ảnh bàn tay trũng như đồng chiêm, đôi mắt như hai con ong đất chui vào lồng ngực, quả là làm cho người ta đau lòng.

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Nguyễn Duy có mấy bài thơ ông gọi là hạng nặng .. đọc rất thấm, để anh sẽ post cho mọi người đọc lại ..

      Xóa
  2. Em chả nạp được những điều như này.
    Xám ngoét à.
    Thôi, em zìa. Kính chúc đại K và các bằng hữu ngày thu buồn không quá ư sầu bi.
    (Em ghét ăn mày tột độ. Vì trước họ em có tâm trạng rất xấu. Hoặc k nỡ bỏ đi, hoặc tự hỏi: Sao họ không biết xấu hổ nhỉ, ngửa tay ăn xin khi mà sức dài vai rộng- tùy thuộc vào đối tượng đang hành nghề.
    Hôm nào của hàng em cũng có người vào xin xỏ như thế. Báo chí vạch mặt họ nhiều lần, nói chung toàn lừa đảo.
    Nhưng mà bài thơ ăn mày này gãi vào lòng trắc ẩn. Một cảm xúc rất nặng nề....Bởi chẳng cần gãi, nó cũng đã quá u ám rồi.)

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Uh, tks về các lời chúc. Và chúc em ko gặp ăn mày.

      Xóa
  3. Bài này, tại hạ xin mang về khắc gỗ, đặt tại tổng đà bản bang

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Vâng, giá như treo thay cho mấy cái pano vớ vẩn ngoài đường nhỉ ?

      Đúng là ăn mày nhiều lúc thật đáng ghét. Phải chăng vì vậy anh chàng Đặng Ngọc Viết kia chọn cách tự sát để khỏi đi ăn mày ?

      Ăn mày là ai? ăn mày là ta

      Xóa
Mẹo Comment

Chú ý: chỉ cần dán link vào, không cần gõ thẻ khi post
Hình (file có đuôi jpg, jpeg, png, bmp, gif ),
Nhạc (file có đuôi mp3 hoặc từ trang web nhaccuatui),
Video (từ Youtube)

Đổi cỡ, màu chữ:
[color="red"][size="20"] chữ cỡ 20 màu đỏ [/size][/color]
(màu dùng mã hexa hoặc tiếng Anh: red, blue, green, violet, gold ..)
Giới thiệu link: <a href="link"> tên link </a>
Chữ đậm <b> chữ đậm</b>
Chữ nghiêng: <i> chữ nghiêng </i>

Chèn Yahoo smiley (click Chèn emoticons để xem phím tắt)
Đã thêm mấy smiley nhưng chưa rảnh thêm vào bảng chèn. Phím tắt:

:-/ bối rối ;) nháy mắt ;;) đá lông nheo
:"> thẹn :X yêu thế =(( tan nát cõi lòng

Chú ý Nếu nút Trả lời ko hoạt động, xin chịu khó lên thanh địa chỉ, gõ thêm vào cuối (ngay sau html) ?m=1 rồi nhấn Enter, nút Trả lời sẽ ok. (29/11/18)

Chèn Emoticons
:))
:D
:p
:)
:(
:-o
:-*
=))
:((
:-?
:-h
~o)
@};-
:D
[-X
=D>
*-:)
B-)
X(
:@)