Đôi mắt người Sơn Tây

Quán bên đường - Quang Dũng

Mời đọc thêm một bài thơ của Quang Dũng (1921 - 1988)

Quán bên đường

tranh Volegov

Tôi khách qua đường trưa nắng gắt
Nghỉ nhờ đây quán lệch bốn tường xiêu
Giàn mướp nghèo không hứa hẹn bao nhiêu
Mùa gạo đắt, đường xa trưa khách vắng

Em đắp chăn dày, tóc em trĩu nặng
Tôi mồ hôi ra ngực áo chan chan…
Đường tản cư bao suối lạ sương ngàn
Em mê sảng sốt hồng lên má đỏ

Em có một mình nhà hoang vắng quá
Mảnh chăn đào em đắp có hoa thêu
Hàng của em chai lọ xác xơ nghèo
Tôi nhìn lại mảnh quần xưa đã vá

Tôi chợt nhớ chúng ta không nhà cửa
Em tản cư, tôi là khách mười phương
Biệt cố đô cùng nhau từ một thuở
Lòng rưng rưng thương nhau quá dọc đường

Tiền nước trả em rồi trưa nắng gắt
Đường xa xa mờ mờ núi và mây
Hồn khách vương vài qua sợi tóc
Tôi thương mà em đâu có hay…

Trắc ẩn - Quang Dũng

Quang Dũng (1921 - 1988) tên thật Bùi Đình Dậu (tức Diệm), quê Đan Phượng, Hà Tây.

Trong kháng chiến chống Pháp ông từng giữ chức Đại đội trưởng trong Trung đoàn Tây Tiến. Sau 1954 ông làm biên tập viên cho báo Văn nghệ, sau đó là nhà xuất bản Văn học.

Thơ Quang Dũng không nhiều nhưng có mấy bài thuộc vào hàng tuyệt tác Tây tiến, Đôi bờ, Đôi mắt người Sơn Tây. Ngoài ra ông còn là viết truyện, kịch, vẽ tranh, soạn nhạc ..

Hôm nay mời đọc bài thơ ít phổ biến hơn

Trắc Ẩn

tranh  Don Seegmiller

Chưa gặp sao đành thương nhớ nhau?
Ðòi phen số mệnh cũng cơ cầu
Người đi mang nửa hồn đơn lẻ
Tôi về hoài vọng một đôi câu
Khói thuốc chiều sông, hỡi dáng người!
Phương nào đôi mắt ngó xa xôi
Nào ai biết được niềm u ẩn
Từng lắng nhiều trong những mảnh đời

Tôi viết chiều nay, chiều tưởng vọng
Làm thơ mình lại tặng riêng mình
Sông trôi luống gợi dòng vô hạn
Biền biệt ngày xanh xa ngày xanh

Thời đại bao lần khô nước mắt
Hoa đèn riêng gửi chút tâm tư
Ngắn dài đã học người thiên cổ
Vạn đại sầu lên chẳng bến bờ

Chiều ấy em về thương nhớ ai ?
Tôi chắc đường đi đã rất dài
Tim tím chiều hôm lên bóng núi
Dọc đường mờ những cánh hoa phai

Một chút linh hồn nhỏ
Ði về chân núi xanh
Màu tím chiều chầm chậm
Hoàng hôn nghe một mình
Giáo đường chuông rời rạc
Tan vỡ nhiều âm thanh

Một chút linh hồn nhỏ
Ði về chân núi xanh
(1949)

Đường trăng - Quang Dũng

tranh Đoàn Lê

Đường ấy dừa trăng như cổ tích
đường vào những truyện thuở ngày xanh
đường qua bến lội ngang người cát
biển thuỷ triều dâng mặn nước lành

Đường ấy đi về qua bóng núi
miếu đêm soi lạnh xuống sông dài
lay động màn sương trên khói sóng
thuyền câu ai gõ mạn xa khơi

Đường ấy sao khuya đầm nước mắt
trong vời như ngọc, lá tre xanh
giếng làng còn ướt trăng trên đá
chim ngủ xôn xao động lá cành

Là những đường đi qua ngõ trúc
mẹ gìa thao thức ngó qua phên
hành quân trong đám người đêm ấy
biết có con thương của mẹ hiền

Là những đường trăng qua bến láng
hoa nhài thơm ngõ đượm quân trang
lớp này lớp khác người sang hết
thuyền lại nằm phơi dưới nguyệt vàng

Là bước quân đi đường kháng chiến
lòng thôn trăng giải biết bao nhiêu
bao nhiêu giấc ngủ làng thôn động
gà chợt nhầm canh chợt gáy theo

Mời nghe Bảo Cường ngâm.

Một thoáng nhớ - Quang Dũng

Chưa gặp sao đành thương nhớ nhau?
Ðòi phen số mệnh cũng cơ cầu
Người đi mang nửa hồn đơn lẻ
Tôi về hoài vọng một đôi câu
Khói thuốc chiều sông, hỡi dáng người!
Phương nào đôi mắt ngó xa xôi
Nào ai biết được niềm u ẩn
Từng lắng nhiều trong những mảnh đời

...

Nghe Bích Huyền nói chuyện về thơ Quang Dũng trong một chương trình Câu Chuyện Thơ Nhạc trên Đài VOA.

Em mãi là hai mươi tuổi

nhà thơ Quang Dũng

Em mãi là hai mươi tuổi
Ta mãi là mùa xanh xưa
Những cây ổi thơm ngày ấy
Và vầng hoa ngâu mưa thu
Tóc anh đã thành mây trắng
Mắt em dáng thời gian qua
.. 

Sông ơi! Dài sao
Rộng ơi! Biển cả
Thôi em nước mắt
Đừng rơi lã chã

Em mãi là hai mươi tuổi
Ta mãi là mùa xanh xưa
Giữ trọn tình người cho đẹp

Đôi bờ . Два берега

Thương nhớ ơ hờ, thương nhớ ai?
Sông xa từng lớp lớp mưa dài
Mắt kia em có sầu cô quạnh
Khi chớm thu về một sớm mai
..
Xa quá rồi em người mỗi ngả
Đôi bờ đất nước nhớ thương nhau
Em đi áo mỏng buông hờn tủi
Dòng lệ thơ ngây có dạt dào?

Có lẽ không phải ngãu nhiên mà Phạm Định Chương lấy 4 câu đầu này của Đôi bờ kết hợp với ba khổ cuối của Đôi mắt người Sơn Tây để phổ thành bản nhạc nổi tiếng - Đôi mắt người Sơn Tây. cả hai bài Quang Dũng đều viết cho một người ..

Đôi mắt người Sơn Tây

Em ở thành Sơn chạy giặc về

Tôi từ chinh chiến cũng ra đi
Cách biệt bao ngày quê Bất Bạt
Chiều xanh không thấy bóng Ba Vì

Vừng trán em vương trời quê hương
Mắt em dìu dịu buồn Tây Phương
Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm
Em có bao giờ em nhớ thương?

Từ độ thu về hoang bóng giặc
Điêu tàn thôi lại nối điêu tàn
Đất đá ong khô nhiều ngấn lệ
Em có bao giờ lệ chứa chan

Mẹ tôi em có gặp đâu không
Những xác già nua ngập cánh đồng
Tôi có thằng em còn bé dại
Bao nhiêu rồi xác trẻ trôi sông

Đôi mắt người Sơn Tây
U uẩn chiều lưu lạc
Buồn viễn xứ khôn khuây
Cho nhẹ lòng nhớ thương
Em mơ cùng tôi nhé
Bóng ngày mai quê hương
Đường hoa khô ráo lệ.

Bao giờ trở lại đồng Bương Cấn
Về núi Sài Sơn ngắm lúa vàng
Sông Đáy chậm nguồn quanh Phủ Quốc
Sáo diều khuya khoắt thổi đêm trăng

Bao giờ tôi gặp em lần nữa
Ngày ấy thanh bình chắc nở hoa
Đã hết sắc màu chinh chiến cũ
Còn có bao giờ em nhớ ta?

Quang Dũng - Tây Tiến

Ảnh: vi.wikipedia

Quang Dũng (tên thật là Bùi Đình Diệm; 1921–1988) là tác giả của một số bài thơ nổi tiếng như Tây Tiến, Đôi mắt người Sơn Tây, Đôi bờ... Ngoài ra ông còn là một viết truyện, kịch, vẽ tranh, soạn nhạc .. và cũng từng giữ chức Đại đội trưởng trong Trung đoàn Tây Tiến trong kháng chiến chống Pháp

Sau 1954 ông làm biên tập viên cho báo Văn nghệ, sau đó là nhà xuất bản Văn học.

Trong vụ Nhân Văn Giai Phẩm, ông bị gửi đi chỉnh huấn.

Những câu thơ bi tráng trong bài thơ Tây Tiến

Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

Bị qui kết là mang hơi hướng tiểu tư sản, thiếu tính chiến đấu, có hại cho tinh thần bộ đội .. Dù sau này, chính bài thơ Tây Tiến nghe đâu lại được khắc trên bia ở nhiều nghĩa trang liệt sĩ .. Từ đó, ông sống âm thầm trong thiếu thốn ..
Năm 2001, mừơi ba năm sau khi ông mất, ông đã được truy tặng Giải thưởng nhà nước về văn học nghệ thuật.
Ngày nay bài thơ Tây tiến được giảng dạy trong chương trình văn học lớp 12.