Trần Chí Phúc
Trong sự nghiệp sáng tác của nhạc sĩ Anh Bằng mấy trăm bài thì có một số ca khúc ông lấy ý từ một bài thơ hoặc phổ nguyên bài, hoặc một số câu trong bài thơ, hoặc sửa vài chữ trong câu thơ cho hợp với nốt nhạc, hoặc cảm hứng từ bài thơ mà viết nên lời ca mới cho bài hát.
Thời Sài Gòn trước năm 1975, Anh Bằng đã có một số bài nhạc phổ thơ nổi tiếng; khi qua Hoa Kỳ ông vẫn hăng say sáng tác và có thêm nhiều ca khúc phổ từ các bài thơ được ca sĩ trình diễn và khán giả ưa thích.
Muốn biết rõ tài năng đưa thơ vào ca khúc của một nhạc sĩ thì phải đọc nguyên tác bài thơ rồi so sánh với lời ca của ca khúc. Có trường hợp một bài thơ bình thường nhưng khi biến thành bài hát thì nghe rất tới, có bài thơ rất hay nhưng khi chuyển thành ca khúc thì lại mất đi nét thi vị.
Thời gian gần đây có rất nhiều người phổ thơ thành bài hát, họ đặt những nốt nhạc cho từng chữ của bài thơ và hát lên thành bài hát. Cách này gọi là Hát Thơ, thay vì Đọc Thơ hoặc Ngâm Thơ. Phổ kiểu này thì nét nhạc dễ đơn điệu, nhàm chán, khó mà trở thành một ca khúc hay, và đôi khi khó hát, khó nhớ.
Làm cách này thì người thi sĩ rất thích vì bài thơ được giữ nguyên vẹn. Và câu hỏi được đặt ra là thi sĩ muốn kiểu nào - hát nguyên cả bài thơ một cách đơn điệu hay chỉ dùng một số câu thơ để làm thành bài hát êm tai và vang xa hơn. Và phải công nhận một điều hiển nhiên rằng bài thơ khác với bài hát. Do đó, cách đưa thơ vào ca khúc là một nghệ thuật.
Thi ca tức là thơ và ca hát, gắn bó với nhau vì ngôn ngữ Việt Nam có năm dấu sắc huyền hỏi ngã nặng tạo nên âm điệu trầm bỗng. Thơ là đề tài, là nguồn cảm hứng dồi dào cho các nhạc sĩ viết nên các bài hát vì họ có thể dùng các lời thơ để chuyển thành ca từ hoặc lấy ý tưởng của bài thơ và câu thơ để đặt các lời ca cho nhạc phẩm.
Sự đóng góp của một bài thơ cho lời ca của một bài hát chiếm bao nhiêu phần trăm thì tùy theo từng trường hợp, phải so sánh nguyên cả bài thơ với ca từ thì mới biết được. Và đây cũng tạo nên một sự tranh cãi thỉnh thoảng xảy ra giữa thi sĩ và nhạc sĩ về vấn đề tác quyền.
Xin kể ra một vài bài hát để hiểu thêm về nghệ thuật đưa thơ vào ca khúc của nhạc sĩ Anh Bằng.
Nhạc sĩ Anh Bằng và tác giả Trần Củng Sơn
Music by A. G. Vilodo and English Words by Lester Allen and Robert Hill
I touch your lips and all at once the sparks go flying
Those devil lips that know so well the art of lying
And though I see the danger, still the flame grows higher
I know I must surrender to your kiss of fire
Just like a torch, you set the soul within me burning
I must go on, I’m on this road of no returning
And though it burns me and it turns me into ashes
My whole world crashes without your kiss of fire
I can’t resist you, what good is there in trying?
What good is there denying you’re all that I desire?
Since first I kissed you my heart was yours completely
If I’m a slave, then it’s a slave I want to be
Don’t pity me, don’t pity me
Give me your lips, the lips you only let me borrow
Love me tonight and let the devil take tomorrow
I know that I must have your kiss although it dooms me
Though it consumes me, your kiss of fire
Since first I kissed you my heart was yours completely
If I’m a slave, then it’s a slave I want to be
Don’t pity me, don’t pity me
Give me your lips, the lips you only let me borrow
Love me tonight and let the devil take tomorrow
I know that I must have your kiss although it dooms me
Though it consumes me. your kiss of fire!!!